Autorką fotografii jest Lenka Lučenič - absolwentka Tomas Bata University in Zlin. Faculty of Multimedia Communications

Author’s BIO:

Lenka Lučenič is a visual artist and photographer originally from Slovakia, currently based in Prague, Czech republic. Her work focuses on historical photographic techniques and experimentation with error, material, and technological processes. She has long been exploring the relationship between analog and digital photography, merging the two within her artistic practice – from the creation of the image to post-production and digitization.

She studied photography at the Faculty of Multimedia Communications at Tomas Bata University in Zlín, where she is currently pursuing her PhD. Under the supervision of Jan Jindra and Jiří Černohorský, her dissertation research focuses on bromography – a forgotten photographic reproduction technique that she explores in both historical and contemporary artistic and theoretical contexts.

Project Bromography Known Unknown

The exhibition Bromography: Known Unknown presents the outcome of a research-based artistic project focused on the rediscovery and reinterpretation of bromography—a historically widespread yet today largely forgotten photographic reproduction technique. The exhibition is part of the grant-funded project „Rediscovery of Bromography and Its Preservation for the National Cultural Heritage” supported by the Internal Grant Agency (IGA) at Tomas Bata University in Zlín, and is based on Lenka Lučenič’s doctoral research at the Faculty of Multimedia Communications.

The research draws on archival materials, experimental work with historical photographic processes, and collaboration with students enrolled in the course Historical Photographic Techniques. The central aim of the grant was to confirm bromography as a photochemical reproduction technique—one in which the image is formed in a light-sensitive emulsion, as opposed to traditional printmaking techniques where the image results from the transfer of ink. This conclusion was supported by comparative spectral analysis between historical bromographs and contemporary experimental reproductions.

As part of the research, photographs were created inspired by the works of František Drtikol, a prominent Czech photographer whose images were widely disseminated through bromography during the interwar period. The photographs produced during the project were reproduced using contact-based silver-bromide analogue process on various types of modern photographic paper. In parallel, digital raster negatives were created and processed using photolithographic printing technique. Comparing the outputs enabled not only technical evaluation but also visual reflection on the reproducibility of photographic images.

The exhibition intentionally distinguishes between authentic historical bromographs (presented on black backgrounds) and the research-based contemporary photographs (displayed on gray backgrounds), thus drawing attention to the contrast between historical originals and current interpretations. In addition to original bromographic postcards dating from the 1920s to the 1970s, the exhibition also includes photographs from the archive of Karel Podlipný, founder of the Bromografia company, whose legacy serves as a foundational source for the doctoral research.

This exhibition is not only a presentation of photographic works but also an expanded research platform. It explains technical terminology, reconstructs forgotten processes, and emphasizes the relationship between technological development and the cultural significance of the image. Bromography: Known Unknown also reflects on how images are disseminated, reproduced, and embedded in collective memory—and how they can be rediscovered through interdisciplinary inquiry.

Wystawę można oglądać od 15.05. do 30.05.2025!

Zapraszamy na finisaż wystawy 30.05.2025 (piątek) o godz. 17.00 do Galerii Sztuki A-1, przy ul. Kanoniczej 1 w Krakowie

wystawy prac laureatów i finalistów konkursu plastycznego „Mój ulubiony zabytek” – edycja II 2025, organizowanego w ramach warsztatów edukacyjnych „Poznajmy zabytki”. Warsztaty są organizowane przez Oddział Krakowski Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków.

WERNISAŻ WYSTAWY ODBĘDZIE SIĘ 24.01. 2025 (PIĄTEK) W PIWNICACH GALERII A1 O GODZ. 17.30

WYSTAWĘ BĘDZIE MOŻNA OGLĄDAĆ DO 29 STYCZNIA W GODZINACH OTWARCIA GALERII

ZAPRASZAMY:)

Ateliéru Fotografie Fakulty multimediálních komunikací univerzity Tomáše Bati ve Zlíně.

Historyczne techniki fotograficzne: Wystawa studentów Ateliéru Fotografie Fakulty Multimediálních Komunikací Univerzity Tomáše Bati ve Zlíně prezentuje prace powstałe w ciągu ostatnich dwóch lat na temat historycznych technik fotografii. Uczymy tego przedmiotu od 11 lat i w tym czasie studenci zapoznali się z wieloma technikami, które powstały głównie w XIX wieku. Staramy się więc powrócić do korzeni rzemiosła fotograficznego i zachować te piękne techniki dla przyszłych pokoleń fotografów.

„Historical Techniques of Photography: The exhibition presents works by students of the Photography Studio at the Faculty of Multimedia Communication of the Tomas Bata University in Zlín, which were created in the last two years as part of the subject Historical Techniques of Photography. We have been teaching this subject for 11 years now and during these years students have become familiar with many techniques that were mainly developed in the 19th century. So we are trying to go back to the roots of the photographic craft and preserve these beautiful techniques for future generations of photographers.

Autorzy/Authors: P. Bašnáková, M. Matula, P. Karamanová, E. Lukášová, V. Hegedűšová, K. Kilíková, D. Krošláková, K. Kordiaková, M. Vosáhlová, O. Okunková, Z. Horáková, L. Lučenič, E. Tesařová, E. Marchková

Wernisaż odbędzie się 15.01.2014 roku o godz. 17.00 w piwnicach Galerii Sztuki A-1

ul. Kanonicza1, Kraków

Wystawę będzie można oglądać do 20.12.2014

Zapraszamy:)

Galeria sztuki A-1 ma zaszczyt zaprosić na wernisaż wystawy fotorafii prof. Jana Kurka, emerytowanego pracownika Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej.

Wystawa stanowi sentymentalną podróż do pełnych kontrastów krajobrazów Pompei, a także burzliwej historii miasta, o których opowiada architektura w obiektywie Profesoora Jana Kurka.

Autor o wystawie:

Wystawa prezentowana w dniach 16-23 listopada 2024 r. w Galerii Kanonicza 1, jest owocem wyjazdu studialnego autora – architekta, emerytowanego profesora Politechniki Krakowskiej. Fotografie wykonano w kwietniu 2024 w Pompejach, Herkulanum, Sorrento i Capri. Głównym celem było tu odwiedzenie parków archeologicznych w Pompejach i Herkulanum, prezentujących efekty-odkrycia wieloletnich prac kilku już pokoleń archeologów, pokazywanych „in situ” i w lokalnych muzeach. Uzupełnieniem klimatu miejsca – okolic Wezuwiusza i zatoki neapolitańskiej są fotografie prezentujące urodę lokalnej architektury i przyrody. W 79 roku n.e. trzydniowa erupcja Wezuwiusza pogrzebała pod gorącymi popiołami wulkanicznymi okoliczne miejscowości, powodując śmierć tysięcy ich mieszkańców. Dziś Pompeje, Herkulanum i Torre Annunziata to wyjątkowe kompleksy archeologiczne – pozostałości trzech antycznych miast, wpisane w 1997 roku na Listę światowego Dziedzictwa UNESCO. Choć erupcja wulkaniczna skutkowała zawaleniem się dachów i słabszych konstrukcyjnie ścian pięter i zniszczeniu uległa większość konstrukcji i elementów drewnianych, to nadspodziewanie dobrze zachowały się malowidła ścienne, mozaikowe posadzki i artefakty kamienne, które dają dziś wspaniałe świadectwo kultury materialnej starożytnego Rzymu. Fotogramy wykonano smartfonem Samsung Galaxy S23 Ultra. Wydruki barwne w formacie 30×45 cm wykonała Drukmania Kraków.

Artykuł autora pt.: Pompeje i Herkulanum – antyczne miasta u stóp wulkanu dostępny jest na stronie https://pif.zut.edu.pl/pl/pif58-2024/

Jan Kurek

Wernisaż wystawy odbędzie się w sobotę 23.11.2024 o godz. 13.00

Wystawę można oglądać od 16 do 30.11.2024 w Galerii Sztuki A-1, przy ul. Kanoniczej 1 w Krakowie

Zapraszamy:)

Projekt dotyczy badań nad percepcją sztuki i architektury. Pierwsza, tegoroczna edycja projektu związana jest z działaniem wyobraźni, postrzeganiem tych samych zjawisk artystycznych przez osoby spokrewnione – w kontekście psychologicznym, dotyczącym pojęcia rozszerzonego dziedziczenia i procesów międzypokoleniowego przekazu stylu przywiązania. Celem projektu jest zbadanie w jaki sposób matka i córka postrzegają te same zjawiska (obrazy, myśli, słowa) i w jaki sposób opisują je i wyrażają za pomocą języka sztuki (różnorodne techniki i dziedziny). Do realizacji części artystycznej projektu zostały zaproszone artystki, architektki, wykładowczynie, matki wraz ze swoimi córkami, które podjęły wyzwanie zrealizowania tego tematu.

AUTORKI PRAC:

MAŁGORZATA I BASIA HRYNIEWICZ

KATARZYNA I NATALKA KOŁODZIEJCZYK

JUSTYNA I KAMILA KOBYLARCZYK

DOMINIKA KUŚNIERZ-KRUPA I IRENKA KRUPA

OPRAWĘ MERYTORYCZNĄ PROJEKTU ZAPEWNI PROF. DR HAB. ADRIANNA GRABIZNA (Instytut Psychologii, Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet Zielonogórski), która wygłosi wykład inauguracyjny pt. Świadoma percepcja jako przestrzeń, gdzie realizuje się więź matek i córek.

Czy odnajdziemy podobieństwa lub różnice i czy zrozumiemy z czego one wynikają? Jak artystki i architektki postrzegają świat? I w jaki sposób przekazują swoim dzieciom estetyczne predyspozycje? A może miłość do sztuki dociera do nas szlakami epigenetycznymi? Na te pytania spróbuje odpowiedzieć specjalistka z zakresu filozofii i biologii prof. Adrianna Grabizna.

Wystawę Laureatów i Finalistów konkursu plastycznego dla dzieci klas 3 Szkół Podstawowych pt. „Mój Ulubiony Zabytek” 2024. W konkursie wzięli udział uczniowie ze Społecznej Szkoły Podstawowej nr 7 Społecznego Towarzystwa Oświatowego im. ks. prof. Józefa Tischnera w Krakowie oraz ze Szkoły Podstawowej nr 38 im. Bractwa Kurkowego w Krakowie.

Konkurs wraz z warsztatami został zorganizowany przez Oddział Krakowski Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków w ramach Pilotażowego Programu Edukacyjnego „Poznajmy Zabytki”.

Patronat oraz wsparcie finansowe dla Programu udzieliła: Małopolska Okręgowa Izba Architektów RP,  Stowarzyszenie Architektów Polskich Oddział Kraków oraz firma Remmers Polska. Program został objęty także patronatem Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej oraz Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Wernisaż wystawy odbędzie się: 11.06.2024, o godz. 11.00 w piwnicach Galerii Sztuki A-1, przy ul. Kanoniczej 1 w Krakowie

Wystawę można zwiedzać do: 18.06.

Kuratorka wystawy: Prof. dr hab. inż. arch. Dominika Kuśnierz-Krupa (Politechnika Krakowska)

Z okazji 20-lecia ukończenia studiów absolwenci rocznika 2003-go Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, realizujący oprócz praktyki zawodowej także twórczość artystyczną, postanowili zaprezentować swoje prace: malarskie, rysunkowe, rzeźbiarskie.

W wystawie wezmą udział:
Manezha Dost, Katarzyna Łakomy, Justyna Kobylarczyk, Dariusz Kronowski, Dominika Kuśnierz-Krupa, Helena Parczewska, Dominik Przygodzki, Natalia Smaczny, Anna Spałek-Młynarczyk, Marta Stefaniak, Katarzyna Zawada-Pęgiel, Kinga Wolińska
Wernisaż wystawy odbędzie się w dniu 19.04.2024 r. o godzinie 18:00, w Galerii A1 przy ul. Kanoniczej 1

Wystawę będzie można zwiedzać w terminie:  19.04.2024 – 30.04.2024 
Kurator wystawy: dr szt. Katarzyna Kołodziejczyk

„A po nocy przychodzi dzień – zawsze jest nadzieja” to wystawa indywidualna prezentująca 30 prac. Jest to specyficzny zapis trzech ostatnich lat życia autorki (nie tylko artystycznego).

Autorka o wystawie:

Pomimo tego, że niechętnie wracamy do czasów pandemii, nie możemy jednak pominąć faktu, iż to, co było, ma wpływ na to co jest teraz i na to, co jeszcze się wydarzy. Sztuka jest przestrzenią, która pozwala każdemu artyście na swobodne i nieskrępowane wypowiedzi na tematy ważne, czasami traumatyczne. Sztuka to specyficzny komentarz rzeczywistości. Jest również formą w duszy artysty, a moja dusza przez ostatnie lata doświadczała w sposób szczególny. Pomiędzy radością a smutkiem, zejściem „na dno” a euforią, pięknem a brzydotą, życiem a śmiercią, szarością a barwą.

Podczas mojej wystawy mogę i chcę uchylić nieco drzwi, za którymi jestem Ja – kobieta, artystka, matka, nauczycielka. Kobieta trudna do określenia, stale poszukująca, o wielu artystycznych twarzach, ale przede wszystkim – autentyczna.Jak to prezentuję w moim projekcie: „SheroNie(Inna) kobieta”, to postać silna, niezależna, świadoma siebie i własnej wartości, zdeterminowana. Jest kobietą gotową do realizowania zadań niecodziennych, często zmagającą się z różnymi formami wykluczenia, wciśniętą w społeczne stereotypy.

Kobiety nie sposób zdefiniować, zaszufladkować, jednoznacznie określić,  jaka jest „zawartość kobiety w kobiecie”. Dlatego sztuka staje się doskonałym narzędziem do odkrywania kobiecych pragnień, marzeń i potrzeb.

Obraz – dzieło sztuki – pozwala na ukazanie różnorodności „bycia w świecie” kobiety.

Dzisiaj zapraszam Was do tego świata.

Kinga Łapot-Dzierwa – polska artystka, pedagog sztuki, edukatorka. Profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (Wydział Sztuki). Laureatka wielu prestiżowych nagród artystycznych. Brała udział w wielu prezentacjach artystycznych na całym świecie: Włochy, Hiszpania, USA, Ukraina, Niemcy, Rumunia, Tajlandia, Szwecja, Słowacja, Polska.

Myślą przewodnią twórczości malarki są słowa Marka Aureliusza: „Życie jest w kolorze jaki ma twoja wyobraźnia”. Zaznacza, że pierwszym i podstawowym obowiązkiem artysty jest obserwować, patrzeć, dostrzegać i odczuwać. Sztuka dla Kingi Łapot-Dzierwy to otwarta przestrzeń, świadectwo czasu, specyficzny zapis zmagań artystki z tematem i formą.

Dla artystki obrazy pełnią rolę autorskiej platformy komunikacji pomiędzy artystą a odbiorcą (widz/odbiorca/uczestnik, instytucja sztuki, krytyka, kolekcja prywatna/ publiczna, wydawnictwa i publikacje, dyskusje i opracowania itd.). Każde z dzieł nakłada na autorkę odpowiedzialność artystyczną, estetyczną i społeczną zarówno wobec niej samej, jak i wszystkich współobecnych w świecie sztuki artystki.

WERNISAŻ: 1.12.2023, godz. 18.00; Galeria Sztuki A1: ul. Kanonicza 1, Kraków

Wystawę można zwiedzać do 21 grudnia

GALERIA SZTUKI A-1 ZAPRASZA NA WYSTAWĘ PODSUMOWUJĄCĄ MIĘDZYNARODOWY PROJEKT:

WYMIEŃMY SIĘ KRAJOBRAZEM. PRÓBA ZROZUMIENIA RÓŻNIC ŚRODOWISKOWYCH DLA LEPSZEGO ROZUMIENIA KULTURY

Celem projektu było lepsze scharakteryzowanie procesów środowiskowych, które zachodziły we wczesnym i środkowym holocenie na obszarze południowej Jordanii oraz południowej Polski. Dzięki temu możliwe jest lepsze zrozumienie dynamiki zjawisk kulturowych, które są dostrzegalne w tym okresie na tych obszarach. W tym celu członkowie zespołu wzięli udział w wyjazdach naukowych, podczas których odbyły się wykłady, ilustrujące sytuację kulturową na tle zmian środowiskowych na tych obszarach. Podczas tych dyskusji dokonano także porównania najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na zjawiska kulturowe, takich jak: ukształtowanie terenu, pokrywa glebowa, dostępne surowce, stan i zmiany klimatu, sieci hydrologicznej oraz flory i fauny. Członkowie zespołu wymienili się doświadczeniami w badaniach procesów i kontekstów środowiskowych oraz rekonstrukcjach wpływu warunków naturalnych na funkcjonujące w obu lokalizacjach społeczności neolityczne, eneolityczne/chalkolityczne i z wczesnej epoki brązu.

Od 2014 badacze z Instytutu Archeologii UJ prowadzą prace powierzchniowe i wykopaliskowe w południowej Jordanii. Celem tych prac jest stworzenie koherentnego obrazu  funkcjonowania grup ludzkich w tym regionie. Realizowane corocznie prace terenowe obejmują zarówno badania powierzchniowe, dokumentację stanowisk (z wykorzystaniem nowoczesnych technik, takich jak m.in. GIS) oraz badania wykopaliskowe. Do tej pory, w mniejszym lub większym stopniu, zadokumentowano lub przebadano takie stanowiska jak: Faysaliyya, Munqata’a, Umm Tuweyrat, Huseinya, jak również jedno ze stanowisk w Wadi Feynan, gdzie znajdują się kopalnie miedzi z czasów neolitu i epoki brązu. W trakcie ostatnich sezonów badań naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego natknęli się na obszarze projektu na zespół dolmenów z okresu późnego neolitu, chalkolitu/eneolitu i epoki brązu. Dzięki ich analizie możliwe wydaje się zrekonstruowanie procesu wznoszenia tych kamiennych budowli, a także określenie ich funkcji i znaczenia, ponieważ niektóre ze struktur posiadają w swoim wnętrzu pochówki oraz pozostałości naczyń ceramicznych, kości zwierzęcych czy krzemiennych narzędzi. Odkrycia te skłaniają do postawienia tezy o kluczowej roli krajobrazu i jego naturalnych skalnych form w funkcjonowaniu pradziejowych społeczności południowej Jordanii.

Część członków polskiej części zespołu prowadzi także ważne badania archeo-środowiskowe na obszarze południowej Polski. Przyniosły one w ostatnich latach znaczące odkrycia, budujące naszą wiedzę na temat funkcjonowania grup ludzkich w okresie neolitu i eneolitu na tym obszarze. W trakcie badań na dużej osadzie kultury pucharów lejkowatych w Mozgawie (pow. Pińczów) oraz na wielokulturowej osadzie w Miechowie dokonano szeregu analiz paleogeograficznych (m.in. geomorfologia, paleobotanika, paleozoologia). Na szczególną uwagę zasługuje uzyskanie z bezpośredniego sąsiedztwa tych stanowisk profili palinologicznych, co jest rzadkością w strefie lessowej. Podczas badań prowadzonych na osadzie ludności kultury ceramiki wstęgowej rytej w Biskupicach (pow. Wieliczka), wykonano również szereg podobnych badań paleogeograficznych. W tym przypadku na szczególną uwagę zasługują szczegółowe analizy geomorfologiczne, które pozwalają zrekonstruować oryginalną topografię terenu osady oraz wygląd sieci hydrologicznej w jej najbliższym otoczeniu. Wszystkie tego rodzaju badania środowiskowe pozwalają – na wybranych przykładach – wychwycić konteksty środowiskowe osadnictwa neolitycznego i eneolitycznego oraz oszacować ich rolę w dostrzegalnych archeologicznie, neolitycznych i eneolitycznych transformacjach kulturowych.    

Od kilku lat niezwykle ważne odkrycia stają się także udziałem zespołu, którego członkami są jordańscy współpracownicy krakowskich badaczy. W ubiegłym roku naukowy świat obiegły doniesienia o nowym, ważnym odkryciu archeologicznym, dokonanym przez nich w południowo-wschodniej części Jordanii, gdzie odkryto neolityczny kompleks kamiennych rzeźb sprzed 9000 lat. Znalezisko to zostało uznane za jedno z najważniejszych odkryć ostatnich lat w strefie lewantyńskiej. Prowadzący tam badania naukowcy uważają, że miejsce to jest wyjątkową rytualną „instalacją”, poświęconą polowaniu na gazele. Znajdujące się tam głazy są według nich modelami lub prawdziwymi pułapkami, które według naukowców są jednymi z najstarszych na świecie rzeźbami monumentalnymi zbudowanymi przez ludzi. Nieopodal odkryto obozowiska wykorzystywane przez neolitycznych myśliwych, których życie koncentrowało się wokół aktywności łowieckich. Ludzie ci żyli w pół-ziemiankowych okrągłych chatach, w których pozostawili znaczne ilości narzędzi kamiennych i kości zwierzęcych. Archeolodzy jordańscy twierdzą, że nowe odkrycie daje nam wgląd w twórcze umysły i niezwykłą duchową ekspresję mieszkańców tego obszaru w okresie neolitu. Pokazują także jak duże znaczenie dla pradziejowych myśliwych miał otaczający ich świat przyrody ożywionej i nieożywionej.

Prace wspomnianych powyżej zespołów – polskiego i jordańskiego – pokazują wyraźnie, że zmieniające się na przestrzeni kilku tysięcy lat (od okresu wczesnego neolitu do epoki brązu) warunki środowiskowe odgrywały istotną rolę w funkcjonowaniu grup ludzkich, narzucając niekiedy określone adaptacje do niejednokrotnie trudnych warunków naturalnych. Leżały one u podstaw takich elementów kultury jak architektura, rytuały klanowe i społeczne, obrządek pogrzebowy, kontakty z sąsiednimi społecznościami i sposoby realizowania aktywności gospodarczych. Coraz więcej danych wskazuje na ich bezpośredni wpływ na sposób postrzegania przez ówczesnych ludzi otaczającego ich świata i próby odzwierciedlania zjawisk naturalnych w przedmiotach, wierzeniach czy budowlach. Nie bez znaczenia są tu także uwarunkowania w zakresie surowców naturalnych, które leżały u podstaw określonych stanów wytwórczości krzemieniarskiej, produkcji ceramiki, ale także stymulowały rozwój określonych elementów gospodarki żywnościowej czy handlu dalekosiężnego (np. wymiana oparta na surowcu miedzianym czy obsydianie).

Prace wspomnianych powyżej zespołów – polskiego i jordańskiego – pokazują wyraźnie, że zmieniające się na przestrzeni kilku tysięcy lat (od okresu wczesnego neolitu do epoki brązu) warunki środowiskowe odgrywały istotną rolę w funkcjonowaniu grup ludzkich, narzucając niekiedy określone adaptacje do niejednokrotnie trudnych warunków naturalnych. Leżały one u podstaw takich elementów kultury jak architektura, rytuały klanowe i społeczne, obrządek pogrzebowy, kontakty z sąsiednimi społecznościami i sposoby realizowania aktywności gospodarczych. Coraz więcej danych wskazuje na ich bezpośredni wpływ na sposób postrzegania przez ówczesnych ludzi otaczającego ich świata i próby odzwierciedlania zjawisk naturalnych w przedmiotach, wierzeniach czy budowlach. Nie bez znaczenia są tu także uwarunkowania w zakresie surowców naturalnych, które leżały u podstaw określonych stanów wytwórczości krzemieniarskiej, produkcji ceramiki, ale także stymulowały rozwój określonych elementów gospodarki żywnościowej czy handlu dalekosiężnego (np. wymiana oparta na surowcu miedzianym czy obsydianie).

Kierownik projektu: dr hab. Marek Nowak, prof. UJ, Instytut Archeologii UJ

Autorzy zdjęć, rekonstrukcji  i tekstów: Marek Nowak, Piotr Kołodziejczyk, Wael Abu-Azizeh, Mohammad Barakat Tarawneh, Magdalena Moskal-del Hoyo, Agnieszka Brzeska-Zastawna, Klaus Cappenberg, Marcin Czarnowicz, Magda Kapcia, Jacek Karmowski,            Robert Kenig, Marta Korczyńska-Cappenberg, Igor Pieńkos, Marcin M. Przybyła, Melanie Roffet-Salque, Adam Walanus, Michał Wasilewski, Dagmara Werra, Jarosław Wilczyński, Barbara Witkowska, Justyna Zakrzeńska.

Niniejsza wystawa została sfinansowana ze środków Wydziału Historycznego w ramach Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim

WERNISAŻ: 23.11.2023, GODZ. 18.00

GALERIA SZTUKI A1, UL. KANONICZA 1, KRAKÓW

WYSTAWĘ MOŻNA ZWIEDZAĆ W TERMINIE: 23.11.2023-30.11.2023

Wystawa podsumowująca międzynarodowy projekt:

LET’S EXCHANGE THE LANDSCAPE. TRYING TO UNDERSTAND ENVIRONMENTAL DIFFERENCES FOR BETTER UNDERSTANDING OF THE CULTURE

WYMIEŃMY SIĘ KRAJOBRAZEM. PRÓBA ZROZUMIENIA RÓŻNIC ŚRODOWISKOWYCH DLA LEPSZEGO ROZUMIENIA KULTURY

Celem projektu było lepsze scharakteryzowanie procesów środowiskowych, które zachodziły we wczesnym i środkowym holocenie na obszarze południowej Jordanii oraz południowej Polski. Dzięki temu możliwe jest lepsze zrozumienie dynamiki zjawisk kulturowych, które są dostrzegalne w tym okresie na tych obszarach. W tym celu członkowie zespołu wzięli udział w wyjazdach naukowych, podczas których odbyły się wykłady, ilustrujące sytuację kulturową na tle zmian środowiskowych na tych obszarach. Podczas tych dyskusji dokonano także porównania najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na zjawiska kulturowe, takich jak: ukształtowanie terenu, pokrywa glebowa, dostępne surowce, stan i zmiany klimatu, sieci hydrologicznej oraz flory i fauny. Członkowie zespołu wymienili się doświadczeniami w badaniach procesów i kontekstów środowiskowych oraz rekonstrukcjach wpływu warunków naturalnych na funkcjonujące w obu lokalizacjach społeczności neolityczne, eneolityczne/chalkolityczne i z wczesnej epoki brązu.

Od 2014 badacze z Instytutu Archeologii UJ prowadzą prace powierzchniowe i wykopaliskowe w południowej Jordanii. Celem tych prac jest stworzenie koherentnego obrazu  funkcjonowania grup ludzkich w tym regionie. Realizowane corocznie prace terenowe obejmują zarówno badania powierzchniowe, dokumentację stanowisk (z wykorzystaniem nowoczesnych technik, takich jak m.in. GIS) oraz badania wykopaliskowe. Do tej pory, w mniejszym lub większym stopniu, zadokumentowano lub przebadano takie stanowiska jak: Faysaliyya, Munqata’a, Umm Tuweyrat, Huseinya, jak również jedno ze stanowisk w Wadi Feynan, gdzie znajdują się kopalnie miedzi z czasów neolitu i epoki brązu. W trakcie ostatnich sezonów badań naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego natknęli się na obszarze projektu na zespół dolmenów z okresu późnego neolitu, chalkolitu/eneolitu i epoki brązu. Dzięki ich analizie możliwe wydaje się zrekonstruowanie procesu wznoszenia tych kamiennych budowli, a także określenie ich funkcji i znaczenia, ponieważ niektóre ze struktur posiadają w swoim wnętrzu pochówki oraz pozostałości naczyń ceramicznych, kości zwierzęcych czy krzemiennych narzędzi. Odkrycia te skłaniają do postawienia tezy o kluczowej roli krajobrazu i jego naturalnych skalnych form w funkcjonowaniu pradziejowych społeczności południowej Jordanii

Część członków polskiej części zespołu prowadzi także ważne badania archeo-środowiskowe na obszarze południowej Polski. Przyniosły one w ostatnich latach znaczące odkrycia, budujące naszą wiedzę na temat funkcjonowania grup ludzkich w okresie neolitu i eneolitu na tym obszarze. W trakcie badań na dużej osadzie kultury pucharów lejkowatych w Mozgawie (pow. Pińczów) oraz na wielokulturowej osadzie w Miechowie dokonano szeregu analiz paleogeograficznych (m.in. geomorfologia, paleobotanika, paleozoologia). Na szczególną uwagę zasługuje uzyskanie z bezpośredniego sąsiedztwa tych stanowisk profili palinologicznych, co jest rzadkością w strefie lessowej. Podczas badań prowadzonych na osadzie ludności kultury ceramiki wstęgowej rytej w Biskupicach (pow. Wieliczka), wykonano również szereg podobnych badań paleogeograficznych. W tym przypadku na szczególną uwagę zasługują szczegółowe analizy geomorfologiczne, które pozwalają zrekonstruować oryginalną topografię terenu osady oraz wygląd sieci hydrologicznej w jej najbliższym otoczeniu. Wszystkie tego rodzaju badania środowiskowe pozwalają – na wybranych przykładach – wychwycić konteksty środowiskowe osadnictwa neolitycznego i eneolitycznego oraz oszacować ich rolę w dostrzegalnych archeologicznie, neolitycznych i eneolitycznych transformacjach kulturowych.    

Od kilku lat niezwykle ważne odkrycia stają się także udziałem zespołu, którego członkami są jordańscy współpracownicy krakowskich badaczy. W ubiegłym roku naukowy świat obiegły doniesienia o nowym, ważnym odkryciu archeologicznym, dokonanym przez nich w południowo-wschodniej części Jordanii, gdzie odkryto neolityczny kompleks kamiennych rzeźb sprzed 9000 lat. Znalezisko to zostało uznane za jedno z najważniejszych odkryć ostatnich lat w strefie lewantyńskiej. Prowadzący tam badania naukowcy uważają, że miejsce to jest wyjątkową rytualną „instalacją”, poświęconą polowaniu na gazele. Znajdujące się tam głazy są według nich modelami lub prawdziwymi pułapkami, które według naukowców są jednymi z najstarszych na świecie rzeźbami monumentalnymi zbudowanymi przez ludzi. Nieopodal odkryto obozowiska wykorzystywane przez neolitycznych myśliwych, których życie koncentrowało się wokół aktywności łowieckich. Ludzie ci żyli w pół-ziemiankowych okrągłych chatach, w których pozostawili znaczne ilości narzędzi kamiennych i kości zwierzęcych. Archeolodzy jordańscy twierdzą, że nowe odkrycie daje nam wgląd w twórcze umysły i niezwykłą duchową ekspresję mieszkańców tego obszaru w okresie neolitu. Pokazują także jak duże znaczenie dla pradziejowych myśliwych miał otaczający ich świat przyrody ożywionej i nieożywionej.

Prace wspomnianych powyżej zespołów – polskiego i jordańskiego – pokazują wyraźnie, że zmieniające się na przestrzeni kilku tysięcy lat (od okresu wczesnego neolitu do epoki brązu) warunki środowiskowe odgrywały istotną rolę w funkcjonowaniu grup ludzkich, narzucając niekiedy określone adaptacje do niejednokrotnie trudnych warunków naturalnych. Leżały one u podstaw takich elementów kultury jak architektura, rytuały klanowe i społeczne, obrządek pogrzebowy, kontakty z sąsiednimi społecznościami i sposoby realizowania aktywności gospodarczych. Coraz więcej danych wskazuje na ich bezpośredni wpływ na sposób postrzegania przez ówczesnych ludzi otaczającego ich świata i próby odzwierciedlania zjawisk naturalnych w przedmiotach, wierzeniach czy budowlach. Nie bez znaczenia są tu także uwarunkowania w zakresie surowców naturalnych, które leżały u podstaw określonych stanów wytwórczości krzemieniarskiej, produkcji ceramiki, ale także stymulowały rozwój określonych elementów gospodarki żywnościowej czy handlu dalekosiężnego (np. wymiana oparta na surowcu miedzianym czy obsydianie).

 Pozyskane w ostatnich latach dane z terenu Polski i Jordanii skłaniają do namysłu nad rolą zjawisk i zmian środowiskowych w okresie neolitu, chalkolitu/eneolitu i wczesnej epoki brązu. Istotnym elementem tej aktywności stanie się wymiana doświadczeń pomiędzy badaczami polskimi i jordańskimi oraz pochylenie się w warunkach warsztatowych nad takimi źródłami danych jak geomorfologia, petrografia, paleoklimatologia, hydrologia, paleobotanika i paleozoologia. Wspólne przeanalizowanie sposobów adaptacji pradziejowych społeczności do zmieniających się warunków przyrodniczych, na obszarach dziś różniących się od siebie przyrodniczo w sposób znaczący, przyczyni się do lepszego rozumienia zjawisk kulturowych obserwowanych przez badaczy na tych obszarach i stanie się zalążkiem wspólnych, dalszych projektów, służących poszukiwaniu odpowiedzi na pytania o korzenie, konteksty i uwarunkowania ludzkiej kultury, we wszystkich jej przejawach.   

Kierownik projektu: dr hab. Marek Nowak, prof. UJ, Instytut Archeologii UJ

Autorzy zdjęć, rekonstrukcji  i tekstów: Marek Nowak, Piotr Kołodziejczyk, Wael Abu-Azizeh, Mohammad Barakat Tarawneh, Magdalena Moskal-del Hoyo, Agnieszka Brzeska-Zastawna, Klaus Cappenberg, Marcin Czarnowicz, Magda Kapcia, Jacek Karmowski,               Robert Kenig, Marta Korczyńska-Cappenberg, Igor Pieńkos, Marcin M. Przybyła, Melanie Roffet-Salque, Adam Walanus, Michał Wasilewski, Dagmara Werra, Jarosław Wilczyński, Barbara Witkowska, Justyna Zakrzeńska.

Niniejsza wystawa została sfinansowana ze środków Wydziału Historycznego

w ramach Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim